Về cơ bản BJJ (Brazilian Jiu-Jitsu) chính là một nhánh tiến hóa trực tiếp từ Judo và BJJ đã có nhiều bước phát triển mạnh mẽ trong thế giới võ thuật ngày nay, đặc biệt là trong các trận đấu võ tự do MMA. Cả hai đều vận hành dựa trên nguyên lý cốt lõi của ngài Kano Jigoro: "Seiryoku Zenyo" (Hiệu quả tối ưu) để đạt mục tiêu rèn luyện.
 |
| Lịch sử và mối quan hệ võ Judo và BJJ |
{tocify} $title = {Mục lục bài viết}
1. Nguồn gốc: Từ Kodokan đến Brazil
Vào cuối thế kỷ 19 cụ thể là năm 1882 tại Tokyo-Nhật Bản, ngài Kano Jigoro đã sáng lập Judo dựa trên việc cải tiến các kỹ thuật Jujutsu cổ truyền, võ Judo loại bỏ các đòn nguy hiểm và tập trung vào tính giáo dục, rèn luyện thể chất, hoàn thiện nhân cách và phục vụ xã hội.
Sứ giả Mitsuyo Maeda: Một trong những đệ tử xuất sắc nhất của võ đường Kodokan là Maeda (còn gọi là Count Koma) đã chu du khắp thế giới để thách đấu và truyền bá Judo.
Cuộc gặp gỡ định mệnh: Năm 1914, Maeda đến Brazil, tại đây, ông đã dạy Judo cho Carlos Gracie, anh trai của Hélio Gracie. Thời điểm đó, Judo vẫn thường được gọi là "Kano Jiu-Jitsu", đó là lý do tại sao gia đình Gracie sau này giữ lại cái tên "Jiu-Jitsu" và đặt tên môn võ là Brazilian Jiu-Jitsu, viết tắt BJJ. Ngày nay trên các sàn đấu võ thuật tự do (MMA) thì môn võ BJJ thể hiện là môn võ thuật rất hiệu quả vì tính chất kỹ thuật của BJJ là ép đối thủ đầu hàng (Submission).
2. Sự phân hóa về triết lý kỹ thuật
Dù chung một gốc rễ, nhưng qua thời gian, hai môn võ đã rẽ hướng dựa trên mục đích sử dụng:
| Đặc điểm | Judo | BJJ (Brazilian Jiu-Jitsu) |
| Trọng tâm | Khoảng 80% là kỹ thuật đứng (Tachi-waza) và 20% là kỹ thuật mặt đất. Mục tiêu là một cú quật hoàn hảo đạt điểm Ippon. | Khoảng 80% là kỹ thuật mặt đất (Ne-waza) và 20% là kỹ thuật đứng (Tachi-waza). Mục tiêu là kiểm soát và ép đối thủ đầu hàng (Submission). |
| Luật thi đấu | Khắt khe về thời gian địa chiến, nếu không có tiến triển trên sàn, trọng tài sẽ cho đứng dậy ngay. | Cho phép dành phần lớn thời gian dưới sàn để thiết lập thế trận và tìm sơ hở. |
| Tư duy lực | Tận dụng tối đa đà và trọng lực của đối thủ để quăng/quật ngã và khóa/siết đối thủ khi dưới sàn. | Sử dụng nguyên lý đòn bẩy và các điểm kiểm soát để khuất phục đối thủ kể cả khi bị nằm dưới. |
3. "Anh em" cùng tiến
Dù có những khác biệt, mối quan hệ giữa Judo và BJJ ngày nay là mối quan hệ bổ trợ:
Judo mượn BJJ: Nhiều vận động viên Judo hiện đại tìm đến BJJ để cải thiện kỹ năng địa chiến (Ne-waza) vốn bị giới hạn bởi luật thi đấu Olympic bởi Liên đoàn Judo Quốc Tế (IJF).
BJJ mượn Judo: Các võ sinh BJJ thường xuyên luyện tập các đòn quật của Judo để đảm bảo họ có thể đưa được đối thủ xuống sàn thay vì chỉ biết "kéo guard" (ngồi xuống sàn).
4. Câu chuyện thú vị giữa Judo và BJJ
Nếu xét dưới góc độ lịch sử võ thuật, câu chuyện thú vị nhất giữa Judo và BJJ không nằm ở những kỹ thuật khô khan, mà nằm ở một cuộc "đại chiến" mang tính sống còn tại sân vận động Maracanã (Brazil) năm 1951. Đây là thời khắc mà nguồn gốc Nhật Bản đối đầu trực diện với sự biến đổi Brazil.
4.1 Cuộc đối đầu lịch sử: Kimura Masahiko và Hélio Gracie
Vào thập niên 1950, Hélio Gracie - người được coi là "kiến trúc sư" của BJJ - đã thách đấu các võ sĩ Judo hàng đầu của Nhật Bản khi họ sang Brazil lưu diễn. Hélio muốn chứng minh rằng kỹ thuật của gia đình ông đã vượt xa gốc rễ Judo truyền thống.
Người nhận lời thách đấu là Kimura Masahiko, võ sĩ Judo vĩ đại nhất mọi thời đại của Nhật Bản.
4.1.1. Sự tự tin của "Gã khổng lồ" Nhật Bản
Khi nhìn thấy Hélio Gracie (người nhỏ con và nhẹ hơn mình rất nhiều), Kimura tự tin đến mức tuyên bố: "Nếu Hélio trụ được quá 3 phút, tôi sẽ coi như mình đã thua". Đám đông tại Brazil lúc đó cực kỳ phấn khích, họ thậm chí còn mang theo một chiếc quan tài để ám chỉ kết thúc của võ sĩ người Nhật.
4.1.2. Trận đấu nghẹt thở
Trận đấu không kết thúc trong 3 phút như Kimura tưởng. Hélio với kỹ năng phòng thủ địa chiến (Ne-waza) cực kỳ lỳ lợm đã hóa giải được rất nhiều đòn quật sấm sét của Kimura.
Tuy nhiên, sự chênh lệch về trình độ và thể chất cuối cùng đã lên tiếng, Kimura quật ngã Hélio liên tục, nhưng vì sàn đấu trải nệm mềm, Hélio vẫn kiên trì bám trụ. Cuối cùng, Kimura dùng một đòn khóa tay sở trường trong Judo (được gọi là Ude-Garami) vào cuối trận đấu.
4.1.3. Tiếng gãy xương và sự tôn trọng
Dù tay đã bị vặn xoắn đến mức gãy xương, Hélio nhất quyết không đập tay xin hàng (tap out). Cuối cùng, anh trai của Hélio là Carlos Gracie phải ném khăn trắng để dừng trận đấu nhằm bảo vệ tính mạng cho em mình.
Masahiko Kimura và Helio Gracie năm 1951
4.2 Cái kết đầy bất ngờ và di sản "Kimura"
Thay vì thù ghét nhau, trận đấu này đã tạo ra hai điều thú vị làm thay đổi lịch sử võ thuật:
Cái tên bất tử: Gia đình Gracie và cộng đồng BJJ thế giới vì quá ấn tượng với đòn khóa đó nên đã đổi tên kỹ thuật Ude-Garami thành "Đòn Kimura". Đến tận ngày nay, bất kỳ võ sĩ MMA hay BJJ nào cũng gọi tên đòn này để vinh danh người võ sĩ Judo Nhật Bản đã đánh bại họ.
Lời thừa nhận của võ sĩ Kimura: Sau trận đấu, Kimura đã dành lời khen ngợi cực lớn cho tinh thần và kỹ thuật địa chiến của Hélio. Ông thừa nhận rằng Brazil đã thực sự phát triển một nhánh võ thuật đáng gờm từ nền tảng mà ngài Kano Jigoro để lại.
Ghi chú thêm về kỹ thuật Ude-Garami ở Judo:
Ude-garami - một trong những kỹ thuật khóa khớp (Kansetsu-waza) tinh tế và đa năng nhất trong hệ thống Ne-waza của Judo. Ude-garami là một đòn "xoắn" đầy uy lực dưới sự hệ thống hóa của ngài Kano Jigoro.
Nguồn gốc đòn Ude-Garami
Ude-garami (khóa tay xoắn) bắt nguồn từ các chiêu thức Gyaku-te (nghịch thủ) của các môn phái Jujutsu cổ xưa. Trong quá trình phát triển Kodokan Judo, ngài Kano Jigoro đã đưa kỹ thuật này vào danh mục 9 đòn khóa khớp tiêu chuẩn. Điểm đặc biệt của đòn này là nó không chỉ tấn công vào khớp khuỷu tay mà còn gây áp lực cực lớn lên khớp vai, khiến đối thủ rất khó để xoay sở thoát ra nếu đã bị vào thế.
Ý nghĩa tên gọi Ude-Garami
Tên gọi của đòn mô tả chính xác hình thái của kỹ thuật:
Ude (腕): Cánh tay.
Garami (絡み): Quấn quanh, thắt nút hoặc đan xen.
Dịch một cách hình ảnh, đây là "Đòn cánh tay thắt nút". Cánh tay của bạn và cánh tay đối thủ đan vào nhau tạo thành một hệ thống đòn bẩy vững chắc, giống như một chiếc nút thắt mà càng vùng vẫy càng bị siết chặt.
Hướng dẫn kỹ thuật đòn Ude-Garami của Kodokan
4.3 Ý nghĩa của câu chuyện
Câu chuyện này thú vị vì nó cho thấy: Judo đã cho BJJ "hình hài", nhưng BJJ đã cho Judo một "đối trọng" để cùng phát triển. Nếu không có thất bại của Hélio trước Kimura, có lẽ BJJ đã không nỗ lực hoàn thiện các kỹ năng kiểm soát dưới sàn đến mức thượng thừa như ngày nay.
Tạm kết luận: Có thể coi Judo là nghệ thuật của sự bùng nổ (quật ngã), còn BJJ là nghệ thuật của sự kiên nhẫn (siết khóa) dù cả hai môn võ thuật này đề được học kỹ thuật đánh đứng và địa chiến. Cả hai đều vận hành dựa trên nguyên lý cốt lõi của ngài Kano Jigoro: "Seiryoku Zenyo" (Hiệu quả tối ưu) để đạt mục tiêu rèn luyện.
Judo Khỏe biên tập
Xem thêm:
