Võ Judo và Jujitsu có mối quan hệ rất chặt chẽ, đều là 2 môn võ của Nhật Bản và vì Judo được phát triển từ Jujitsu. Sư tổ võ Judo là võ sinh xuất sắc của môn võ cổ truyền Jujitsu Nhật Bản.
 |
| Mối quan hệ giữa võ Judo và võ Jujitsu |
{tocify} $title = {Mục lục bài viết}
Kiến thức cơ bản về môn võ thuật Jujitsu
Jujitsu là một môn võ thuật cổ truyền của Nhật Bản, tập trung vào các kỹ thuật vật lộn, khóa siết và quật ngã đối thủ. Dưới đây là những kiến thức cơ bản về môn võ này:
1. Nguồn gốc và lịch sử của võ Jujitsu:
- Jujitsu có nguồn gốc từ Nhật Bản, phát triển từ thế kỷ 16 như một phương pháp chiến đấu tay không của các võ sĩ Samurai. Jujitsu phát triển mạnh mẽ vào thời kỳ Edo (1603 - 1867) để phục vụ tầng lớp Samurai.
- Jujitsu có hàng trăm trường phái khác nhau, mỗi trường phái có những kỹ thuật và triết lý riêng. Riêng ở Nhật Bản môn võ Jujitsu cũng được chia thành nhiều nhánh khác nhau, phổ biến có thể kể đến là các nhánh:
- Takenouchi-ryu: Được coi là một trong những hệ phái Jujutsu cổ xưa nhất (thành lập khoảng năm 1532). Tập trung vào các kỹ thuật khống chế, sử dụng đoản đao (kogusoku) và trói dây (hojojutsu).
- Tenjin Shinyo-ryu: Đây là nhánh cực kỳ quan trọng đối với lịch sử Judo. Chuyên về Atemi-waza (đòn đánh vào huyệt đạo) và Kansetsu-waza (đòn khóa khớp). Hệ phái này nhấn mạnh vào sự linh hoạt và dẻo dai. Tổ sư Kano Jigoro đã học hệ phái này dưới sự hướng dẫn của thầy Fukuda Hachinosuke và Iso Masatomo. Các kỹ thuật khóa và siết trong Judo hiện đại phần lớn bắt nguồn từ đây.
- Kito-ryu: Một hệ phái thiên về các kỹ thuật ném (Nage-waza) khi mặc giáp trụ. Đặc điểm: Nhấn mạnh vào khái niệm "Kito" (đứng dậy và ngã xuống), sử dụng nguyên lý âm dương để điều khiển trọng lực đối thủ. Đây là hệ phái thứ hai mà Kano Jigoro theo học. Bài quyền Koshiki-no-kata trong Judo chính là các kỹ thuật nguyên bản của Kito-ryu được bảo tồn.
- Yoshin-ryu: Lấy cảm hứng từ hình ảnh cây liễu rủ tuyết: cành liễu mềm mại uốn mình để tuyết rơi xuống chứ không gãy như cành sồi cứng nhắc. Đặc điểm: Tập trung vào các kỹ thuật tấn công bằng tay không chống lại đối thủ có vũ khí. Đây là nền tảng trực tiếp của Hakkoryu và có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành của Aikido.
- Daito-ryu Aiki-jujutsu: Một hệ phái huyền thoại của gia tộc Takeda. Đặc điểm: Sử dụng khái niệm "Aiki" (Hợp khí) - điều khiển nội lực và trọng tâm của đối thủ một cách tinh tế đến mức trông như không dùng sức. Di sản: Đây chính là gốc rễ của Aikido (sáng lập bởi Morihei Ueshiba).
- Vào đầu thế kỷ 20, một nhánh của Jujitsu đã được phát triển thành Brazilian Jiu-Jitsu (BJJ) tại Brazil, một nhánh rất nổi tiếng đặc biệt là ở các sàn đấu võ tự do MMA vì tính hiệu quả của đòn thế.
 |
| Võ Jujitsu - môn võ cổ truyền của Nhật Bản |
2. Các kỹ thuật cơ bản của Jujitsu:
Ném quật (Nage-waza): Các kỹ thuật ném đối thủ xuống đất.
Khóa siết (Katame-waza): Các kỹ thuật khóa khớp, siết cổ để khống chế đối thủ.
Đấm đá (Atemi-waza): Các kỹ thuật đấm, đá, đánh vào các điểm yếu trên cơ thể đối thủ (thường ít được sử dụng trong BJJ hiện đại).
Vật lộn dưới đất (Ne-waza): Các kỹ thuật chiến đấu khi cả hai đối thủ đều ở tư thế nằm trên sàn.
3. Đặc điểm nổi bật:
Jujitsu nhấn mạnh vào kỹ thuật hơn là sức mạnh cơ bắp.
Môn võ này cho phép người nhỏ con hơn có thể khống chế và đánh bại đối thủ lớn hơn.
Jujitsu tập trung vào việc sử dụng đòn bẩy và nguyên tắc cơ học để tạo ra lợi thế.
Jujitsu có tính ứng dụng cao trong tự vệ và chiến đấu thực tế.
4. Các cấp bậc đai của Jujitsu:
Hệ thống đai trong Jujitsu thường có các cấp bậc sau: trắng, xanh, tím, nâu và đen.
Mỗi cấp bậc đại diện cho trình độ kỹ thuật và kinh nghiệm của người tập.
Để nâng cấp đai môn Jujitsu đòi hỏi người học tập phải nghiêm túc để vượt qua nhiều kỹ thuật trong từng màu đai.
5. Về Brazilian Jiu-Jitsu (BJJ):
BJJ là một nhánh phát triển từ Jujitsu Nhật Bản, là một nhánh lớn của Jujitsu được phát triển tại nước Barazil, tập trung chủ yếu vào các kỹ thuật vật lộn dưới đất. BJJ rất phổ biến trong các môn võ tổng hợp (MMA) và được coi là một trong những môn võ hiệu quả nhất trong chiến đấu dưới đất. BJJ cũng có hệ thống đai riêng biệt, tương tự như Jujitsu Nhật Bản.
Mối quan hệ giữa sư tổ Judo Kano Jigoro và những người đặt nền móng cho BJJ (Brazilian Jiu-Jitsu) - tiêu biểu là anh em nhà Gracie - là mối quan hệ Thầy - Trò xuyên thế hệ. Thực tế, BJJ không tự nhiên sinh ra mà là một nhánh tiến hóa trực tiếp từ Judo, thông qua một trong những đệ tử xuất sắc nhất của võ đường Kodokan: Maeda Mitsuyo (còn gọi là Count Koma). Dưới đây là sợi dây liên kết lịch sử giữa họ:
5.1 Tổ sư Kano Jigoro và đệ tử Maeda Mitsuyo
Maeda Mitsuyo là một võ sư Judo tài năng, trực tiếp thụ giáo tại Kodokan dưới thời sư tổ Kano.
Sứ mệnh: Sư tổ Kano đã cử Maeda đi khắp thế giới (Mỹ, Châu Âu, Nam Mỹ) để truyền bá Judo và chứng minh tính hiệu quả của môn võ này thông qua các trận thách đấu.
Sự trung thành: Dù sau này tham gia nhiều trận đấu tự do (nhằm mục đích mưu sinh và quảng bá), Maeda vẫn luôn giữ tinh thần của một võ sĩ Judo và tôn trọng những nguyên lý mà Kano Jigoro đã dạy.
5.2 Từ Maeda Mitsuyo đến gia đình Gracie
Năm 1914, Maeda Mitsuyo đến Brazil, tại đây, ông đã gặp và dạy võ cho Carlos Gracie (con trai của Gastão Gracie, người đã giúp đỡ Maeda ổn định cuộc sống tại Brazil).
Quá trình truyền thụ: Carlos Gracie học Judo từ Maeda Mitsuyo trong khoảng 4 năm. Sau đó, Carlos dạy lại cho các em trai của mình, trong đó có Helio Gracie.
Sự biến đổi: Vì Helio Gracie có thể hình nhỏ bé và yếu hơn, ông đã điều chỉnh các kỹ thuật Judo (vốn chú trọng cả quật ngã và đè khóa) để tập trung tối đa vào địa chiến (Ne-waza) và sử dụng đòn bẩy, giúp người nhỏ có thể thắng người lớn. Từ đó, Brazilian Jiu-Jitsu dần hình thành bản sắc riêng.
Dù có sự khác biệt về luật thi đấu ngày nay, nhưng BJJ vẫn mang trong mình nguồn gen "DNA" của Judo:
- Seiryoku Zenyo (Hiệu quả tối đa): Đây là cốt lõi của BJJ - dùng kỹ thuật và đòn bẩy thay vì sức mạnh cơ bắp thuần túy.
- Sự tôn trọng: Các võ sư BJJ kỳ cựu luôn thừa nhận gốc gác Judo của mình và tôn kính Kano Jigoro như người khởi nguồn cho dòng chảy võ thuật này.
Mối quan hệ giữa môn võ Jujitsu và võ Judo
Jujitsu và Judo có mối quan hệ chặt chẽ, vì Judo được phát triển từ Jujitsu, đây là những điểm chính về mối quan hệ này:
1. Nguồn gốc chung:
Cả Jujitsu và Judo đều có nguồn gốc từ Nhật Bản.
Jujitsu là một môn võ cổ truyền của Nhật Bản, phát triển từ các kỹ thuật chiến đấu của võ sĩ samurai.
Judo được sáng lập bởi Kano Jigoro vào cuối thế kỷ 19, dựa trên các kỹ thuật của Jujitsu. Kano là một học trò xuất sắc của võ Jujitsu.
2. Sự phát triển của Judo từ Jujitsu:
Kano Jigoro đã nghiên cứu nhiều trường phái Jujitsu khác nhau và chọn lọc, cải tiến các kỹ thuật để tạo ra Judo.
Tổ sư Judo Kano Jigoro đã loại bỏ các kỹ thuật nguy hiểm của Jujitsu, tập trung vào các kỹ thuật ném quật và vật lộn an toàn hơn.
Mục tiêu của Kano là phát triển Judo không chỉ như một môn võ thuật, mà còn là một phương pháp giáo dục thể chất và tinh thần.
Để hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của võ Judo, bạn hãy đọc thêm bài viết: Judo là gì? Lịch sử của môn võ thuật Judo.
3. Điểm khác biệt chính giữa Judo và Jujitsu:
Khác nhau về kỹ thuật:
- Judo tập trung chủ yếu vào các kỹ thuật ném quật (nage-waza) và vật lộn dưới đất (ne-waza), với mục tiêu quật ngã đối thủ xuống sàn.
- Jujitsu có phạm vi kỹ thuật rộng hơn, bao gồm cả các kỹ thuật khóa siết (katame-waza), đấm đá (atemi-waza) và nhiều kỹ thuật tự vệ khác.
- Judo tập trung nhiều hơn cho các kỹ thuật ném quật so với kỹ thuật khóa siết, còn Jujitsu thì tập trung các kỹ thuật khóa siết nhiều hơn là kỹ thuật ném quật.
 |
| Một kỹ thuật ném quật của môn võ Judo |
Khác nhau về triết lý phát triển:
- Judo nhấn mạnh vào tinh thần thượng võ, sự tôn trọng và phát triển bản thân. Judo là môn võ thuật hiện đại đầu tiên được đưa vào chương trình thi đấu Olympic mang đậm nét tinh thần thể thao.
- Jujitsu có tính thực chiến cao hơn, tập trung vào việc vô hiệu hóa đối thủ trong các tình huống chiến đấu thực tế. Jujitsu được nhiều võ sĩ chuyên nghiệp học tập và áp dụng trong các trận đấu.
Khác nhau về luật lệ:
- Judo có luật lệ chặt chẽ, đặc biệt trong thi đấu, để đảm bảo an toàn cho người tập.
- Jujitsu có ít luật lệ hơn, cho phép sử dụng nhiều kỹ thuật đa dạng.
4. Mối quan hệ hiện tại:
Mặc dù có những khác biệt, Jujitsu và Judo vẫn có nhiều điểm chung và bổ sung cho nhau.
Nhiều người tập luyện cả hai môn võ để có được kỹ năng toàn diện trong chiến đấu và tự vệ.
Các kỹ thuật vật lộn dưới đất của Jujitsu đã có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của ne-waza trong Judo.
4.1 Tôn trọng võ đạo giữa tổ sư Judo Kano Jigoro và các bậc thầy Jujitsu
Mối quan hệ đầy cảm động và sự tôn trọng võ đạo giữa Kano Jigoro và các bậc thầy thuộc phái Tenjin Shinyo-ryu của Jujitsu. Dưới đây là những chi tiết đặc sắc về sự hỗ trợ này:
4.1.1. Sự kế thừa từ thầy Fukuda Hachinosuke
Khi Kano Jigoro bắt đầu hành trình, ông theo học thầy Fukuda. Thầy Fukuda là một người có tư duy khá cởi mở. Thay vì chỉ bắt môn sinh tập các bài quyền (Kata) khô khan, ông khuyến khích Kano tập đấu tự do (Randori).
Sự hỗ trợ: Khi thầy Fukuda qua đời sớm, gia đình thầy đã trao lại toàn bộ bí kíp (văn bản ghi chép) của môn phái cho Kano Jigoro. Đây là một sự tin tưởng tuyệt đối, coi Kano là người kế thừa tinh thần dù ông còn rất trẻ.
4.1.2. Sự dìu dắt củathầy Iso Masatomo
Sau khi thầy Fukuda mất, Kano tìm đến thầy Iso Masatomo - một bậc thầy về kỹ thuật khống chế và đánh vào huyệt đạo. Thầy Iso lúc đó đã già, nhưng ông nhận thấy tố chất đặc biệt của Kano.
Cách hướng dẫn: Thầy Iso cho phép Kano làm Trợ giảng (Assistant) ngay tại võ đường. Việc này giúp Kano có cơ hội quan sát cách các võ sinh khác vận động, từ đó đúc kết ra nguyên lý "Lấy nhu thắng cương".
Bước đệm cho Kodokan: Chính tại võ đường của thầy Iso, Kano đã bắt đầu hình thành những ý tưởng đầu tiên về một hệ thống võ học mới hướng đến giáo dục thể chất và nhân cách, thay vì chỉ là kỹ thuật chiến đấu.
4.1.3. Thành lập Kodokan và sự hiện diện của các bậc thầy cũ
Năm 1882, khi Kano Jigoro mở võ đường Kodokan đầu tiên tại chùa Eishoji (chỉ với 12 tấm thảm), ông không hề đoạn tuyệt với Jujitsu.
Sự hỗ trợ kỹ thuật: Nhiều bậc thầy Jujitsu kỳ cựu đã đến hỗ trợ ông trong những ngày đầu. Họ không coi Judo là "kẻ phản bội" mà nhìn nhận đó là sự cải cách cần thiết để võ thuật Nhật Bản không bị mai một trước làn sóng phương Tây.
Học hỏi không ngừng: Thậm chí khi đã là Tổ sư của Judo, Kano vẫn mời các bậc thầy từ phái Kito-ryu (phái chuyên về các kỹ thuật ném trong bộ giáp) đến để hướng dẫn cho các môn sinh của mình.
4.2 Tại sao sự hỗ trợ này lại quan trọng?
Nếu không có sự dạy dỗ tận tình và việc trao lại các bí kíp từ những người thầy Jujitsu, Judo có lẽ đã không có một nền tảng kỹ thuật đồ sộ như vậy. Kano Jigoro đã khéo léo giữ lại phần "hồn" của Jujitsu nhưng loại bỏ những đòn thế quá nguy hiểm, thay bằng phương pháp tập luyện an toàn và khoa học hơn.
Trên đây là bài viết chia sẻ về mối quan hệ giữa 2 môn võ thuật Judo và Jujitsu cũng như Brazilian Jiu-Jitsu (BJJ). Tất cả các môn võ thuật đều hướng đến tinh thần thượng võ và triết lý của võ đạo, nhằm giúp con người nâng cao sức mạnh thể chất, tăng sự dẻo dai của tinh thần cũng như phát triển khả năng tự vệ. Hy vọng qua bài viết cung cấp kiến thức này bạn có nhìn nhận rõ ràng hơn về Judo và Jujitsu.
Theo Judo Khỏe biên tập
Xem thêm:
