Hệ thống màu đai võ thuật hiện đại không phải là một truyền thống cổ xưa hàng nghìn năm mà là một sáng tạo tương đối mới từ cuối thế kỷ 19. Dưới đây là lịch sử của việc ra đời màu đai trong võ thuật.
 |
| Màu đai của các môn võ thuật |
{tocify} $title = {Mục lục bài viết}
Lịch sử sáng tạo màu đai của các môn võ thuật
Người có công lớn nhất trong việc sáng tạo và đặt nền móng cho hệ thống màu đai võ thuật là Kano Jigoro (1860 - 1938), người sáng lập môn võ Judo (Nhu đạo). Dưới đây là hành trình phát triển của hệ thống màu đai:
1. Người đặt nền móng: Kano Jigoro (Nhật Bản)
Trước khi có hệ thống đai, các võ đường thường cấp bằng chứng nhận (menkyo) cho võ sinh. Vào những năm 1880, Jigoro Kano muốn tạo ra một cách trực quan để phân biệt cấp bậc và sự tiến bộ của học trò:
Giai đoạn đầu: Ông chỉ sử dụng hai loại: Đai trắng (dành cho người mới bắt đầu) và Đai đen (dành cho người đã có căn bản).
Ý nghĩa: Màu trắng tượng trưng cho sự thuần khiết, là "tờ giấy trắng"; màu đen tượng trưng cho sự thành thục và bản lĩnh.
2. Người mở rộng màu sắc đai võ thuật: Mikonosuke Kawaishi
Dù Kano Jigoro tạo ra đai đen và đai trắng, nhưng hệ thống nhiều màu sắc (vàng, cam, xanh, nâu...) mà chúng ta thấy ngày nay lại có nguồn gốc từ Pháp.
Vào những năm 1930, võ sư Judo người Nhật Mikonosuke Kawaishi khi dạy Judo tại Paris đã nhận thấy học viên phương Tây sẽ nhanh nản lòng nếu phải tập rất lâu mới từ đai trắng lên được đai đen, võ sinh cần những mục tiêu ngắn hạn để duy trì động lực.
Ông đã đưa vào các màu sắc trung gian giữa đai trắng và đai đen để tạo ra các cột mốc nhỏ, giúp khích lệ tinh thần và đánh giá sự tiến bộ của học viên một cách cụ thể hơn. Cách làm này cực kỳ hiệu quả và sau đó đã lan rộng ra toàn thế giới, được các môn võ khác như Karate, Taekwondo, Aikido, Vovinam, BJJ... áp dụng và tùy biến theo bản sắc riêng.
Hệ thống đai thường đi từ màu sáng đến màu tối, tương trưng cho quá trình trưởng thành:
- Màu trắng: sự tinh khôi, mới bắt đầu từ con số 0.
- Các màu trung gian: tương trưng cho sự nảy mầm, phát triển như cái cây lớn dần theo năm tháng.
- Màu đen: sự thuần thục, kiến thức-kinh nghiệm đã được rèn giũa và khẳng định.
Câu chuyện thú vị: Có một huyền thoại kể rằng đai đen là do đai trắng tập luyện lâu ngày bị bẩn, mồ hôi và máu thấm vào mà thành. Tuy nhiên, đây chỉ là một câu chuyện mang tính biểu tượng, không có bằng chứng lịch sử. Thực tế, hệ thống màu sắc được tạo ra có chủ đích để hỗ trợ việc giảng dạy và quản lý võ sinh.
Hệ thống màu đai của Judo và ý nghĩa
Trong môn Judo, hệ thống màu đai là một thang đo sự trưởng thành về cả kỹ thuật lẫn tâm hồn. Hệ thống này chia làm hai lộ trình chính: Cấp (Kyu) dành cho người mới và Đẳng (Dan) dành cho những bậc thầy. Dưới đây là chi tiết về các màu đai trong Judo:
 |
| Các cấp đai của môn Judo |
Hệ thống các Cấp (Kyu) - Dành cho võ sinh
Tính từ cao xuống thấp (Cấp 6 là thấp nhất, Cấp 1 là cao nhất). Ở phương Tây và Việt Nam, các màu sắc thường được quy định như sau:
- Đai Trắng (Cấp 6): Tượng trưng cho sự tinh khôi và mới mẻ. Võ sinh bắt đầu học cách ngã an toàn (Ukemi) và các lễ nghi.
- Đai Vàng (Cấp 5): Ánh sáng mặt trời đầu tiên chiếu rọi vào hạt mầm kiến thức. Võ sinh bắt đầu nắm vững các đòn ném cơ bản.
- Đai Cam (Cấp 4): Sự rèn luyện bắt đầu kết trái. Tốc độ và sức mạnh của võ sinh được cải thiện rõ rệt.
- Đai Xanh lá cây (Cấp 3): Sự sinh trưởng và phát triển. Võ sinh bắt đầu hiểu sâu về các kỹ thuật khống chế dưới mặt thảm.
- Đai Xanh lam (Cấp 2): Bầu trời bao la. Ở mức này, võ sinh đã có nền tảng vững chắc và bắt đầu tư duy chiến thuật khi thi đấu.
- Đai Nâu (Cấp 1): Sự ổn định của đất. Đây là cấp cao nhất trước khi bước vào ngưỡng cửa của những "bậc thầy".
Hệ thống các Đẳng (Dan) - Dành cho các võ sư
Khi đạt đến trình độ này, hệ thống sẽ tính theo thứ tự tăng dần (từ 1 Đẳng đến 10 Đẳng).
Đai Đen (Từ 1 Đẳng đến 5 Đẳng)
Màu đen tượng trưng cho sự thành thục và sự kết tinh của mọi màu sắc trước đó. Người mang đai đen được gọi là Yudansha. Tại Nhật Bản, đai đen không có vạch, nhưng ở một số nơi, người ta có thể thêm vạch trắng/vàng để phân biệt cấp bậc.
 |
| Đai đen môn võ Judo |
Đai Đỏ - Trắng (Từ 6 Đẳng đến 8 Đẳng)
Đai được thiết kế với các đoạn màu đỏ và trắng xen kẽ nhau (gọi là Kohaku Obi). Màu đỏ và trắng đại diện cho sự cân bằng, sự hy sinh và trí tuệ cao cấp. Những người đeo đai này thường là các võ sư có đóng góp lớn cho môn phái.
 |
| Đai Đỏ - Trắng (Từ 6 Đẳng đến 8 Đẳng) |
Đai Đỏ (9 Đẳng và 10 Đẳng)
Đây là cấp bậc cao nhất của con người. Màu đỏ tượng trưng cho sự đam mê nồng cháy và sự cống hiến trọn đời cho Judo. Rất hiếm người trên thế giới đạt được mức độ này.
Lưu ý: Người sáng lập Judo, Kano Jigoro, từng nói rằng không có giới hạn cho sự thăng tiến. Về lý thuyết, nếu ai đó vượt qua cả 10 Đẳng, họ có thể quay lại đeo đai trắng khổ lớn (biểu thị vòng tuần hoàn: học cả đời rồi cuối cùng lại trở về là người mới bắt đầu với tâm thế khiêm nhường).
Trên đây là bài viết nói về lịch sử ra đời màu đai của các môn võ thuật trên thế giới. Ngày nay, mỗi môn võ thuật có các quy định khác nhau về màu đai và ý nghĩa, để hiểu sâu sắc hơn cho từng sắc đai, hãy hỏi thêm ý kiến tôn sư của các bạn để có kiến thức chuẩn xác.
Judo Khỏe biên tập
Tài liệu:
1. https://www.ijf.org/history/judo-culture/2250
2. https://judoinfo.com/ranks/
